Een 77-jarige inwoner van Maarssen is onlangs slachtoffer geworden van oplichting. Het bericht van RTV Stichtse Vecht laat opnieuw zien dat fraude en digitale criminaliteit niet alleen ergens anders plaatsvinden. Het gebeurt ook dichtbij huis, bij mensen in onze eigen gemeente. Slachtoffers van oplichting zijn niet dom of naïef. Criminelen zijn vaak goed voorbereid en weten precies hoe zij vertrouwen, angst, tijdsdruk en onzekerheid kunnen gebruiken. Iedereen kan daardoor op een kwetsbaar moment een verkeerde beslissing nemen.
Lees ook het thema: AVG en privacy
Criminelen maken misbruik van vertrouwen
Oplichters doen zich bijvoorbeeld voor als medewerker van een bank, politieagent, familielid, leverancier of bekende organisatie. Ze vertellen dat er dringend iets moet gebeuren en geven het slachtoffer nauwelijks tijd om rustig na te denken. De boodschap is vaak ongeveer hetzelfde:
- Er is een verdachte betaling gedaan.
- Uw rekening of account is niet meer veilig.
- Uw bankpas moet worden opgehaald.
- U moet direct een code doorgeven.
- Een familielid heeft dringend geld nodig.
- Uw website, abonnement of domeinnaam verloopt vandaag.
De politie waarschuwt regelmatig voor oplichters die zich voordoen als bankmedewerker of agent. Zij creëren eerst onrust en bieden daarna zogenaamd een oplossing aan. Zo proberen zij bankpassen, pincodes, geld, sieraden of persoonlijke informatie buit te maken.
Kwetsbaarheid kent geen leeftijd
Bij kwetsbaarheid wordt vaak direct aan ouderen gedacht. Ouderen zijn inderdaad regelmatig het doelwit van telefonische oplichting, nepagenten en babbeltrucs. Maar zij zijn zeker niet de enige groep.Ook jongeren kunnen worden beïnvloed door nepwebshops, betaalverzoeken, valse vacatures, cryptofraude en berichten via sociale media. Starters en kleine ondernemers worden bijvoorbeeld benaderd met valse facturen, nepmails van leveranciers, misleidende domeinregistraties of berichten die afkomstig lijken van een collega.
Vooral verenigingen en stichtingen zijn interessant voor criminelen. Daar wordt veel gewerkt met vrijwilligers, bestuurswisselingen en gedeelde mailboxen. Niet altijd is duidelijk wie toegang heeft tot welke informatie of wie verantwoordelijk is voor de technische beveiliging. Criminelen zoeken dus niet alleen naar technische zwakheden. Ze zoeken vooral naar mensen en organisaties die onder druk kunnen worden gezet, onvoldoende zijn voorbereid of vertrouwen op informatie die betrouwbaar lijkt.
Manipulatie is onderdeel van de aanval
Moderne oplichting draait steeds vaker om manipulatie. Dit wordt ook wel social engineering genoemd. De crimineel probeert niet als eerste een computer te hacken, maar een persoon te overtuigen. Daarbij worden verschillende technieken gebruikt:
- Tijdsdruk: u moet onmiddellijk handelen.
- Angst: uw geld, account of organisatie loopt gevaar.
- Vertrouwen: de beller zegt namens een bekende organisatie te handelen.
- Autoriteit: de oplichter doet zich voor als politieagent, bankmedewerker of directeur.
- Geheimhouding: u mag met niemand over het gesprek praten.
- Behulpzaamheid: de oplichter beweert juist te willen voorkomen dat u slachtoffer wordt.
Door stress en verwarring denken mensen minder rustig na. Dat maakt deze vorm van criminaliteit bijzonder effectief.
Persoonsgegevens zijn waardevol
Er wordt vaak gezegd dat data het nieuwe goud is. Dat komt doordat persoonsgegevens kunnen worden gebruikt om berichten en telefoongesprekken steeds geloofwaardiger te maken. Een crimineel die uw naam, adres, geboortedatum, telefoonnummer, bank, werkgever of familierelaties kent, kan een overtuigend verhaal opbouwen. De informatie kan afkomstig zijn van sociale media, een datalek, een slecht beveiligde administratie of een website waarop te veel gegevens openbaar staan.
Volgens de Rijksoverheid kunnen criminelen persoonsgegevens verkrijgen via gestolen documenten, computers en telefoons, maar ook door phishing, babbeltrucs en slecht beveiligde administraties. Gestolen identiteitsgegevens kunnen vervolgens worden gebruikt voor verschillende vormen van fraude. Daarom moet niet alleen worden gekeken naar wat een website of administratie kan, maar ook naar welke gegevens worden verzameld, waar deze worden opgeslagen en wie er toegang toe heeft.
Ook kleine organisaties moeten zich beschermen
Een kleine ondernemer, vereniging of stichting beschikt misschien niet over een grote ICT-afdeling, maar verwerkt vaak wel waardevolle informatie. Denk aan:
- Namen en adresgegevens;
- E-mailadressen en telefoonnummers;
- Inloggegevens;
- Facturen en betaalinformatie;
- Gegevens van klanten, leden of donateurs;
- Contactformulieren en ondersteuningsverzoeken;
- Kopieën van documenten;
- Informatie over medewerkers en vrijwilligers.
Een verouderde website, een onbeveiligd contactformulier of een account zonder tweestapsverificatie kan voldoende zijn om binnen te komen. Vanuit een gehackt account kunnen vervolgens geloofwaardige berichten naar klanten, leden of leveranciers worden gestuurd. Digitale veiligheid bestaat daarom uit meer dan alleen een slotje in de adresbalk. Updates, sterke wachtwoorden, tweestapsverificatie, back-ups, monitoring en goed toegangsbeheer zijn minstens zo belangrijk.
Wat kunt u zelf doen?
- Neem altijd afstand wanneer iemand u telefonisch, per e-mail of via een bericht onder druk zet.
- Verbreek het gesprek en neem zelf contact op met de organisatie via een telefoonnummer dat u al kent of dat u zelf opzoekt. Gebruik niet het telefoonnummer of de link uit het ontvangen bericht.
- Geef nooit uw pincode, wachtwoord of verificatiecode door. Een bank, politieagent of betrouwbare ICT-medewerker zal hier niet om vragen. Geef ook nooit zomaar een bankpas of identiteitsbewijs mee.
- Gebruik voor ieder belangrijk account een uniek wachtwoord en schakel tweestapsverificatie in. Daardoor is alleen een gestolen wachtwoord meestal niet voldoende om toegang te krijgen.
- Bespreek verdachte berichten met iemand anders. Oplichters proberen slachtoffers vaak te isoleren. Even overleggen met een familielid, collega of bestuurslid kan veel schade voorkomen.
- Vermoedt u phishing of identiteitsfraude, neem dan direct maatregelen. Pogingen tot fraude kunnen worden gemeld bij de Fraudehelpdesk. Slachtoffers kunnen aangifte doen bij de politie.
Veiligheid vraagt om blijvende aandacht
BeenThere DoneThat richt zich op kleine bedrijven, starters, verenigingen en stichtingen die digitaal professioneel willen werken, maar niet altijd beschikken over uitgebreide technische kennis of een eigen ICT-afdeling. Wij helpen onder andere bij het bouwen en beveiligen van websites en webshops. Daarnaast verzorgen wij technisch beheer, back-ups, updates en monitoring. Daarbij kijken we niet alleen naar de techniek, maar ook naar privacy, gegevensverwerking en de risico’s voor klanten, medewerkers en vrijwilligers.
Geen enkele beveiligingsmaatregel kan alle oplichting voorkomen. Maar met een veilige technische omgeving, goede afspraken en voldoende bewustwording wordt het voor criminelen wel aanzienlijk moeilijker. Digitale veiligheid begint namelijk niet pas nadat er iets is misgegaan. Het begint met voorbereiding, oplettendheid en de bereidheid om bij twijfel eerst te stoppen.
Veilig. Betrouwbaar. Zorgeloos. Betaalbaar.
